رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران هشدار داد؛
مقاومت میکروبی؛ نتیجه تجویزهای بی‌ضابطه و مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر ضرورت مقابله با مصرف نابجای آنتی‌بیوتیک‌ها گفت: علاوه بر آموزش پزشکان و افزایش آگاهی عمومی، سیاست‌گذاری در حوزه اقتصاد سلامت و نظارت بر روند تجویز دارو نیز باید اصلاح شود تا منابع درمانی به سمت بیماران نیازمند و خدمات ضروری هدایت شود.
به گزارش عصرپرس؛ سیدرضا رئیس‌کرمی در نشست خبری چهارمین کنگره علمی مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها و پیشگیری از مقاومت میکروبی، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مصرف دارو اظهار کرد: وضعیت مقاومت میکروبی در کشور نیازمند توجه جدی‌تری است و دانشگاه‌های علوم پزشکی، به‌ویژه دانشگاه علوم پزشکی تهران و مراکز درمانی بزرگ، باید در زمینه آموزش، پیشگیری و اصلاح الگوی مصرف دارو نقش پیشرو داشته باشند.
وی برگزاری برنامه‌های علمی مستمر در این حوزه را فرصتی برای بازنگری در شیوه‌های تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها دانست و افزود: مقابله با مقاومت میکروبی تنها با تکرار توصیه‌های علمی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تغییر رفتار در میان پزشکان و مردم است.
وقتی بیمار برای درمان، آنتی‌بیوتیک مطالبه می‌کند
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با انتقاد از باورهای نادرست درباره مصرف دارو گفت: در جامعه این تصور شکل گرفته که سرم و آنتی‌بیوتیک بخش جدایی‌ناپذیر درمان بسیاری از بیماری‌ها هستند؛ به‌گونه‌ای که حتی در سرماخوردگی‌های ویروسی نیز برخی بیماران انتظار دریافت این داروها را دارند.
رئیس‌کرمی با اشاره به تجربه ابتلای خود به سرماخوردگی خفیف اظهار کرد: هفته گذشته با وجود علائم یک بیماری ویروسی، اطرافیان از من می‌پرسیدند چرا سرم دریافت نکرده‌ام یا آنتی‌بیوتیک مصرف نمی‌کنم. این اتفاق نشان‌دهنده شکل‌گیری یک باور نادرست در جامعه است.
وی افزود: گاهی بیماران با اصرار از پزشک درخواست تجویز دارو می‌کنند و متأسفانه برخی پزشکان نیز برای پاسخ به این انتظارات، به تجویزهای غیرضروری روی می‌آورند؛ در حالی که چنین اقداماتی نه‌تنها کمکی به بهبود بیمار نمی‌کند، بلکه هزینه‌های اضافی به او تحمیل می‌کند.
آنتی‌بیوتیک‌های قوی نباید به داروهای روزمره تبدیل شوند
رئیس‌کرمی با تشبیه مصرف نامتناسب آنتی‌بیوتیک به استفاده از تجهیزات سنگین نظامی در یک میدان محدود گفت: همان‌طور که برای هر موقعیتی باید ابزار متناسب به کار گرفته شود، در درمان عفونت‌ها نیز نباید بدون ضرورت از آنتی‌بیوتیک‌های قوی استفاده کرد.
وی هشدار داد: برخی آنتی‌بیوتیک‌ها برای شرایط خاص و بیماران مشخص در نظر گرفته شده‌اند و استفاده بی‌رویه از آنها می‌تواند به‌تدریج اثربخشی این داروها را کاهش دهد؛ تا جایی که در آینده حتی برای درمان عفونت‌های جدی نیز با کمبود گزینه‌های مؤثر مواجه شویم.
به گفته رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، تداوم این روند ممکن است اثربخشی داروهای رایجی مانند آموکسی‌سیلین را نیز کاهش دهد و بیماران را به استفاده از داروهای گران‌تر و دارای عوارض بیشتر وابسته کند.
شش ماه مبارزه با یک عفونت بیمارستانی مقاوم
رئیس‌کرمی برای تشریح پیامدهای مقاومت میکروبی، به تجربه درمان یکی از بیماران بستری اشاره کرد و گفت: بیماری که روند درمانی مناسبی داشت، پس از بروز تب به عفونت بیمارستانی ناشی از یک میکروب مقاوم مبتلا شد و تجمع مایع در ریه نیز شرایط او را پیچیده‌تر کرد.
وی ادامه داد: مقاومت میکروبی، درمان این بیمار را به فرایندی دشوار و طولانی تبدیل کرد؛ به‌گونه‌ای که تیم درمانی حدود شش تا هفت ماه درگیر مراقبت از او بود و بیمار به درمان دارویی طولانی‌مدت، حدود شش هفته درمان و همچنین اقدامات جراحی و لوله‌گذاری در ریه نیاز پیدا کرد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به مشکلات مالی بیمار برای تأمین داروهای مورد نیاز افزود: این بیمار با دشواری‌های زیادی روند درمان را پشت سر گذاشت، اما در نهایت امکان ترخیص او فراهم شد.
وی تأکید کرد: چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که عفونت‌های مقاوم چگونه می‌توانند یک روند درمانی ساده را به مسیری پیچیده، پرهزینه و طولانی تبدیل کنند.
اصلاح رفتار پزشکان و بیماران با آموزش صرف محقق نمی‌شود
رئیس‌کرمی در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای جلوگیری از تجویز آنتی‌بیوتیک به درخواست بیماران، آموزش پزشکان را یکی از محورهای اصلی اصلاح وضعیت موجود دانست و گفت: لازم است آموزش مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها از دوران دانشجویی و در دوره‌های نسخه‌نویسی، به‌صورت کاربردی و در قالب کارگاه‌های عملی دنبال شود.
وی با بیان اینکه آموزش به‌تنهایی برای حل این مسئله کافی نیست، افزود: سیاست‌های اقتصادی حوزه سلامت نیز در شکل‌گیری الگوی مصرف دارو تأثیرگذارند. برای نمونه، در برخی مراکز درمانی ملکی سازمان تأمین اجتماعی، بیمه‌شدگان امکان دریافت داروهای مختلف بدون پرداخت هزینه را دارند و این شرایط ممکن است زمینه مصرف مکرر داروهای غیرضروری را فراهم کند.
وی تصریح کرد: منابع نظام سلامت باید به سمت بیماران نیازمند، بیماری‌های تهدیدکننده حیات و تأمین داروهای ضروری هدایت شود؛ چراکه هزینه‌های کوچک و تکرارشونده در سطح جامعه، در مجموع بار مالی قابل توجهی بر نظام سلامت تحمیل می‌کنند.
پیشنهاد کنترل مصرف دارو با تشکیل پرونده مشخص
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین ساماندهی مصرف برخی داروها از طریق ایجاد سازوکار ثبت و پایش را ضروری دانست و پیشنهاد کرد: همان‌گونه که برای دریافت انسولین، پرونده و میزان نیاز بیماران مشخص است، می‌توان برای برخی داروهای پرمصرف نیز ضوابطی تعریف کرد تا دفعات دریافت و ضرورت مصرف آنها قابل پیگیری باشد.
به گفته وی، چنین سازوکاری می‌تواند از مصرف مکرر و بدون اندیکاسیون دارو جلوگیری کند و امکان نظارت دقیق‌تر بر الگوی مصرف را فراهم آورد.
پزشکان با تجویزهای بالاتر از میانگین مورد ارزیابی قرار می‌گیرند
رئیس‌کرمی در بخش دیگری از سخنان خود از پیگیری برنامه نظارتی برای کنترل نسخه‌نویسی پزشکان خبر داد و گفت: یکی از راهکارهای مورد توجه وزارت بهداشت، بررسی میزان تجویز دارو توسط پزشکان و مقایسه آن با میانگین همکاران در شرایط مشابه است.
وی افزود: این برنامه تنها به آنتی‌بیوتیک‌ها محدود نمی‌شود و تجویز داروهایی مانند کورتون و سرم را نیز در بر می‌گیرد. در صورتی که میزان تجویز یک پزشک به شکل معناداری بالاتر از میانگین هم‌ترازهای او باشد، موضوع بررسی و بازخورد و تذکر لازم ارائه خواهد شد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به همکاری وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی برای اجرای این طرح ابراز امیدواری کرد که این برنامه در آینده نزدیک عملیاتی شود.
رسانه‌ها در ارتقای سواد سلامت جامعه نقش تعیین‌کننده دارند
رئیس‌کرمی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت نقش رسانه‌ها در اصلاح رفتارهای سلامت‌محور جامعه گفت: آگاهی‌بخشی عمومی و ارتقای سواد سلامت از رسالت‌های اصلی نظام سلامت است و رسانه‌ها می‌توانند در تحقق این هدف نقش بسیار مؤثری ایفا کنند.
وی با اشاره به ضرورت استمرار همکاری رسانه‌ها با دانشگاه علوم پزشکی تهران بیان کرد: فعالیت رسانه‌ای در حوزه سلامت نباید صرفاً به یک هفته یا مناسبت خاص محدود شود. اساتید و متخصصان دانشگاه در حوزه‌های مختلف آمادگی دارند در هر زمان برای تهیه مطالب آموزشی، پاسخ‌گویی به پرسش‌های عمومی و تبیین مسائل سلامت با رسانه‌ها همکاری کنند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد: مطالب و موضوعاتی که از سوی متخصصان دانشگاه مطرح می‌شوند، مبتنی بر شواهد علمی و مستندات معتبر هستند و می‌توانند به افزایش آگاهی عمومی، اصلاح الگوی مصرف دارو و کاهش هزینه‌های غیرضروری درمان کمک کنند.
محرز: مقاومت میکروبی در ایران به‌شدت در حال افزایش است
در ادامه این نشست، مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی با هشدار نسبت به افزایش نگران‌کننده مقاومت میکروبی در کشور بیان کرد: مقاومت میکروبی با سرعت زیادی در حال گسترش است و در صورت تداوم روند فعلی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، ممکن است در آینده با شرایطی مواجه شویم که درمان بسیاری از عفونت‌ها دشوار و حتی در مواردی غیرممکن شود.
وی افزود: مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها تنها سلامت بیماران امروز را تهدید نمی‌کند، بلکه با تضعیف اثربخشی این داروها، نسل‌های آینده را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد. در واقع، ادامه این روند به معنای به خطر انداختن امکان درمان عفونت‌ها در سال‌های آینده است.
دسترسی آسان به آنتی‌بیوتیک‌ها؛ چالش جدی نظام نظارتی
این متخصص بیماری‌های عفونی با انتقاد از نبود نظارت کافی بر دسترسی و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تصریح کرد: یکی از مشکلاتی که در سال‌های اخیر تشدید شده، افزایش تعداد داروخانه‌ها و دسترسی آسان به انواع آنتی‌بیوتیک‌هاست. در کشور، سطح‌بندی و ضوابط نظارتی کافی برای تجویز و عرضه این داروها وجود ندارد و برخی آنتی‌بیوتیک‌هایی که باید صرفاً در محیط بیمارستانی و تحت نظر متخصصان مصرف شوند، در داروخانه‌ها نیز در دسترس قرار دارند.
محرز ادامه داد: حتی برخی از این داروها با نسخه پزشک عمومی در اختیار بیماران قرار می‌گیرند؛ درحالی‌که باید به‌صورت شفاف مشخص شود تجویز هر گروه از آنتی‌بیوتیک‌ها در صلاحیت کدام پزشکان است و مصرف داروهای خاص به چه شرایط و تأییدیه‌هایی نیاز دارد.
ضرورت تعیین متولی مشخص برای مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها
عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران با تأکید بر لزوم ساماندهی تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها گفت: باید یک نهاد مشخص مسئولیت نظارت و مدیریت مصرف این داروها را برعهده بگیرد. نمی‌توان بدون وجود ضوابط و محدودیت‌های مشخص، اجازه داد هر پزشکی هر نوع آنتی‌بیوتیکی را تجویز کند؛ زیرا برخی از این داروها باید صرفاً در شرایط خاص و با تأیید متخصصان مربوطه مورد استفاده قرار گیرند.
وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در زمینه کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها افزود: در برخی کشورها، ضوابط مشخصی برای تجویز و مصرف این داروها تدوین شده است و حتی در بیمارستان‌ها نیز استفاده از بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها به تأیید متخصصان مربوطه نیاز دارد. این سیاست‌ها سال‌هاست در برخی مراکز درمانی اجرا می‌شوند و می‌توان با بررسی و بومی‌سازی این تجربیات، برای اصلاح وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور اقدام کرد.
اختلاف ۱۰ برابری مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان
محرز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آمار ارائه‌شده درباره میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان بیان کرد: در گزارشی که اخیراً منتشر شده، میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در دو کشور با جمعیت تقریباً مشابه مقایسه شده است. بر اساس آمار مطرح‌شده در این گزارش، مصرف سالانه آنتی‌بیوتیک در آلمان حدود هشت تن و در ایران حدود ۸۰ تن اعلام شده است.
وی با بیان اینکه این اختلاف قابل‌توجه، ضرورت بازنگری جدی در الگوی تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را نشان می‌دهد، افزود: مقایسه وضعیت ایران با سایر کشورها بیانگر آن است که در زمینه مصرف این داروها با شرایط مطلوبی مواجه نیستیم. حتی در مقایسه با برخی کشورهای آفریقایی نیز وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران نگران‌کننده است و نباید اجازه داد این روند ادامه پیدا کند.
آموزش و فرهنگ‌سازی؛ پیش‌شرط اصلاح الگوی مصرف
این متخصص بیماری‌های عفونی در پایان با تأکید بر ضرورت آموزش عمومی و تخصصی تأکید کرد: اصلاح وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تنها با محدودیت‌های نظارتی محقق نمی‌شود، بلکه باید آموزش پزشکان، داروسازان و عموم مردم به‌طور جدی در دستور کار قرار گیرد. افزایش آگاهی درباره عوارض مصرف خودسرانه و غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها و تبیین پیامدهای مقاومت میکروبی می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتارهای نادرست مصرف دارو داشته باشد.
به گزارش عصرپرس، نشست خبری چهارمین کنگره مقاومت میکروبی و مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها امروز 23 آبان‌ماه 1405 با حضور سیدرضا رئیس‌کرمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، صالحی و مینو محرز استاتید بیماری‌های عفونی این دانشگاه برگزار شد.
خبرنگار: محسن ولی‌زاده
لینک کوتاه خبر: