تولید داخلی داروهای شیمی‌درمانی و بیهوشی؛ راهکاری برای کاهش هزینه‌ها
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر ضرورت پیوند دانش دانشگاهی و صنعت، از تولید داخلی داروهای زیستی، شیمی‌درمانی و بیهوشی خبر داد و گفت: تولید برخی محصولات دارویی و تجهیزات پزشکی در داخل کشور، هزینه تأمین آنها را تا ۱۰۰ برابر نسبت به نمونه‌های خارجی کاهش می‌دهد.
به گزارش عصرپرس، دکتر رامین کردی عصر سه شنبه 12 آبان ماه در نشست خبری همایش و فن‌بازار سلامت که در ستاد دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد، با اشاره به فاصله میان محیط‌های دانشگاهی و بخش صنعت اظهار کرد: در یک سوی این چرخه، محققان و دانشجویان در آزمایشگاه‌ها به فعالیت‌های تحقیقاتی می‌پردازند و حاصل کار آنها در قالب مقاله، به‌عنوان گزارشی از نتایج پژوهش منتشر می‌شود. در سوی دیگر، صنعت، از جمله صنایع دارویی و تولید تجهیزات پزشکی، قرار دارد که به دلیل هزینه‌هایی که برای نیروی انسانی، مواد اولیه و فرایند تولید متحمل می‌شود، بیش از هر چیز دغدغه فروش و مسائل اقتصادی را دنبال می‌کند.
وی افزود: میان این دو بخش فاصله‌ای وجود دارد که در همه جای دنیا نیز با آن مواجه هستیم و از آن با عنوان «دره مرگ» یاد می‌شود؛ به این معنا که بسیاری از تلاش‌ها و دستاوردهای پژوهشی دانشگاه‌ها به تولید محصول منجر نمی‌شوند، زیرا منطق و اولویت‌های فعالیت دانشگاهی با الزامات فعالیت صنعتی و اقتصادی متفاوت است.
باید فرایندی ایجاد شود که دانش تولیدشده را به حل مسائل کشور پیوند دهد
کردی با بیان اینکه نمی‌توان انتظار داشت همه پژوهشگران دانشگاهی به فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان محصول تبدیل شوند، توضیح داد: علاقه اصلی یک محقق، پاسخ دادن به یک پرسش علمی است، نه لزوماً فروش محصول و کسب درآمد. اگر بخواهیم نقش او را به‌گونه‌ای تغییر دهیم که صرفا به فعالیت اقتصادی بپردازد، ممکن است اساسا از محیط آزمایشگاه و پژوهش فاصله بگیرد. بنابراین، از یک سو به افرادی نیاز داریم که به تولید علم بپردازند و از سوی دیگر، باید فرایندی وجود داشته باشد که دانش تولیدشده را به حل مسائل کشور پیوند دهد. این مسائل ممکن است به اصلاح یک فرایند یا شیوه مدیریتی مربوط باشند یا به کمبود یک ماده، دارو، تجهیزات مصرفی و غیرمصرفی در کشور بازگردند. در چنین شرایطی باید از دانش و توان علمی محققان برای شناسایی و رفع این نیازها استفاده کرد.
نقش فن‌بازار سلامت در کاهش فاصله میان دانشگاه و صنعت
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش فن‌بازار سلامت در کاهش فاصله میان دانشگاه و صنعت گفت: یکی از اقداماتی که می‌تواند به کاهش این فاصله کمک کند، برگزاری فن‌بازار سلامت است. امسال نیز دوستان، شعار «پژوهش مساله‌محور و تولید ملی پایدار» را برای این رویداد انتخاب کرده‌اند.
وی با تأکید بر ضرورت شناسایی مسائل از محیط واقعی ارائه خدمات سلامت افزود: از نظر من، مساله‌محوری باید از محیط‌های درمانی و بهداشتی آغاز شود. به همین دلیل، استادان و همکاران به بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کردند و نیازهای آنها را شناسایی و فهرست کردند.
کردی با اشاره به نمونه‌ای از نیازهای شناسایی‌شده در بیمارستان امام خمینی(ره) اظهار کرد: روز گذشته در این بیمارستان حضور داشتم و با برخی از نیازهای آن آشنا شدم؛ برای مثال، ممکن است کیفیت دستگاه سونوگرافی موجود نیازمند ارتقا باشد یا دستگاهی خراب شده باشد و لازم باشد برای تعمیر یا بهبود عملکرد آن راهکاری ارائه شود. همچنین برخی تجهیزات مصرفی مورد نیاز بیمارستان از خارج کشور وارد می‌شوند و باید زمینه تولید داخلی آنها فراهم شود. این نیازها از محیط واقعی ارائه خدمات سلامت جمع‌آوری شده‌اند و در سوی دیگر، شرکت‌های صنعتی، شرکت‌های مستقر در مراکز رشد و محققان دانشگاهی حضور دارند. امیدواریم با قرار گرفتن این مجموعه‌ها در کنار یکدیگر در فن‌بازار سلامت، تعدادی از مسائل و مشکلات شناسایی‌شده از سوی شرکت‌ها پیگیری و در یک بازه زمانی مشخص برطرف شوند.
کردی با اشاره به ضرورت آموزش فرایند نوآوری به دانشجویان گفت: ترجیح می‌دهم به‌جای تمرکز صرف بر واژه فناوری، از مفهوم نوآوری استفاده کنم؛ زیرا نوآوری هم می‌تواند به تولید فناوری جدید منجر شود و هم در حل مساله و بهبود فرایندها نقش داشته باشد. ما در کشور حدود ۲۰ تا ۲۵ سال است که در حال تمرین این فرایند هستیم و باید آن را به دانشجویان نیز آموزش دهیم. به همین دلیل، در کنار برنامه‌های فن‌بازار، مجموعه‌های دانشجویی نیز مشارکت داده شده‌اند تا با این فرایندها آشنا شوند و در آینده بتوانند سهم بیشتری در حل مسائل کشور داشته باشند.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای کاهش فاصله میان پژوهشگران و شرکت‌های تولیدی در حوزه سلامت خاطر نشان کرد: به نظر من، در حدود ۱۰ سال گذشته اقدامات بسیار خوبی در این زمینه انجام شده است. برای نمونه، در حوزه دارو می‌توان دید که تعداد قابل توجهی از داروهایی که در جهان طی دو تا سه سال گذشته تولید شده‌اند، اکنون در داخل کشور نیز تولید می‌شوند.
توسعه داروهای جدید با مشارکت محققان دانشگاهی
وی با اشاره به پیشرفت‌های حوزه داروهای زیستی افزود: به‌ویژه در زمینه داروهای زیستی، اقدامات قابل توجهی انجام شده است. مرکز دارویی دانشگاه در سال گذشته پنج دارو تولید کرد و امسال نیز تولید هفت دارو را در دست اقدام دارد که با استفاده از هوش مصنوعی در حال توسعه هستند. این فعالیت‌ها عملاً با الگوی پژوهش‌محور و با مشارکت مجموعه دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران در حال انجام است و نشان می‌دهد که این مدل شکل گرفته و باید با تداوم فعالیت‌ها و تجربه‌اندوزی، بیش از گذشته تقویت شود.
کردی با اشاره به تغییر نگرش دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی تهران نسبت به فعالیت‌های فناورانه گفت: در برخی دانشکده‌ها مانند دانشکده تغذیه و پزشکی، هنوز به تمرین و فعالیت بیشتری در زمینه نوآوری و فناوری نیاز داریم، اما در بعضی دانشکده‌ها از جمله دانشکده فناوری‌های نوین و دانشکده داروسازی، به اعتقاد من، به مرحله نسل سوم دانشگاهی رسیده‌ایم.
وی با مقایسه رویکرد دانشجویان داروسازی در گذشته و امروز افزود: حدود ۳۰ تا ۳۵ سال پیش، دانشجویان ممتاز و توانمند دانشکده داروسازی پس از فارغ‌التحصیلی، راه‌اندازی یک داروخانه موفق را نشانه موفقیت خود می‌دانستند؛ اما امروز دانشجویان توانمند به دنبال تولید داروهای جدید و راه‌اندازی شرکت‌های بزرگ تولیدی هستند و برخی از آنها نیز در همین مسیر فعالیت می‌کنند.
ضرورت تأمین منابع مالی برای توسعه پژوهش و فناوری
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر ضرورت تأمین منابع مالی برای توسعه پژوهش و فناوری اظهار کرد: برای تحقق این هدف، باید منابع مالی مشخصی به تحقیق و توسعه اختصاص یابد، اما میزان سرمایه‌گذاری کشور در این حوزه با اهداف تعیین‌شده فاصله دارد. در برنامه‌های توسعه، سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی ۱.۵ درصد هدف‌گذاری شده بود و در برنامه هفتم توسعه این هدف به ۲ درصد افزایش یافته است؛ با این حال، برآوردها نشان می‌دهد که در حال حاضر حداکثر حدود ۶ دهم درصد از تولید ناخالص داخلی به تحقیق و توسعه اختصاص می‌یابد.
وی با اشاره به تلاش دانشگاه برای تقویت ارتباط صنعت و پژوهش گفت: برای نزدیکتر شدن این دو بخش، پیشنهاد کردیم مراکز تحقیق و توسعه شرکت‌های خصوصی در محیط دانشگاه مستقر شوند. در همین راستا، چند شرکت بزرگ، مراکز و مجموعه‌های تحقیق و توسعه خود را در دانشگاه ایجاد کرده‌اند و هزینه‌هایی نیز در این زمینه انجام داده‌اند. برای مثال، یکی از شرکت‌ها سال گذشته بخشی از فعالیت‌های تحقیق و توسعه خود را به دانشکده داروسازی منتقل کرد و فضایی را در آزمایشگاه این دانشکده به این منظور اختصاص داد. استقرار مراکز تحقیق و توسعه شرکت‌ها در دانشگاه موجب می‌شود دانشجویان نیز از نزدیک با فعالیت‌های صنعتی و فرایند توسعه محصول آشنا شوند و ارتباط مستقیم‌تری با این مجموعه‌ها برقرار کنند.
صدور مجوز برای ۱۱ مرکز نوآوری در دانشگاه
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش مراکز نوآوری در آموزش و توسعه فناوری اظهار کرد: یکی دیگر از اقداماتی که می‌تواند به تقویت این مسیر کمک کند، ایجاد مراکز نوآوری است. سال گذشته برای ۱۱ مرکز نوآوری از وزارت بهداشت مجوز دریافت کردیم تا استادان و دانشجویان بتوانند در این مراکز فعالیت کنند، آموزش ببینند و با الگوهای تولید فناوری آشنا شوند.
وی با اشاره به ظرفیت استادان فعال در حوزه فناوری گفت: در حال حاضر حدود ۱۰ درصد استادان دانشگاه، یعنی نزدیک به ۲۰۰ نفر، در حوزه فناوری فعالیت دارند یا صاحب شرکت هستند. این استادان تجربه عملی در این زمینه کسب کرده‌اند و تلاش می‌کنند دانش و تجربه خود را به سایر اعضای هیئت علمی منتقل کنند تا افراد بیشتری وارد این عرصه شوند.
صدور مجوز تولید برای ۴۰۳ محصول طی دو سال
کردی با اشاره به دستاوردهای ملموس فعالیت‌های فناورانه دانشگاه علوم پزشکی تهران در دو سال گذشته گفت: طی این مدت، ۴۰۳ محصول در دانشگاه مجوز تولید دریافت کرده‌اند. دریافت مجوز به این معناست که محصول مراحل لازم را طی کرده و امکان ورود آن به فرایند تولید را به دست آورده است. از میان این محصولات، ۶۲ مورد به تولید صنعتی رسیده‌اند. این محصولات در حوزه‌های مختلف، از جمله دارو و تجهیزات پزشکی، قرار دارند و برخی از آنها برای رفع نیازها و مشکلات موجود در کشور توسعه یافته‌اند.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین با اشاره به صادرات شرکت‌های زایشی مستقر در مراکز رشد دانشگاه اظهار کرد: شرکت‌های زایشی دانشگاه در سال گذشته ۱۵ میلیون دلار صادرات داشته‌اند. مستندات مربوط به این میزان صادرات نیز برای وزارت بهداشت ارسال شده است تا ارزیابی‌ها بر اساس مدارک و اطلاعات دقیق انجام شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به نقش همکاری دانشگاه و شرکت‌های دارویی در تولید محصولات فناورانه گفت: بخشی از محصولاتی که تولید شده‌اند، حاصل همکاری شرکت‌های بزرگ تولیدی دارو با استادان و دانشجویان دانشگاه است. در برخی موارد، این همکاری‌ها از یک فضای کوچک و یک کانکس آغاز شده و به‌تدریج توسعه یافته است؛ به‌گونه‌ای که در حوزه دارویی، طی یک سال و نیم گذشته، برخی از این فضاها تجمیع و به یک ساختمان تبدیل شده‌اند.
وی با اشاره به اهمیت تولید داخلی داروهای زیستی افزود: داروهای زیستی معمولاً قیمت بالایی دارند و تولید آنها در داخل کشور، علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، امکان دسترسی بیماران به این داروها را فراهم می‌کند. برای من، اهمیت اصلی این موضوع صرفا کاهش هزینه‌ها نیست؛ بلکه مساله این است که اگر این داروها در داخل تولید نمی‌شدند، بسیاری از بیماران به دلیل قیمت بسیار بالای نمونه‌های خارجی امکان استفاده از آنها را نداشتند.
تولید داخلی داروهای زیستی؛ هزینه‌ای تا ۱۰۰ برابر کمتر و امیدی تازه برای دسترسی بیماران
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به دستاوردهای همکاری دانشگاه و شرکت‌های دارویی در تولید محصولات فناورانه اظهار کرد: بخشی از محصولات تولیدشده در این حوزه، حاصل مشارکت شرکت‌های بزرگ داروسازی با استادان و دانشجویان دانشگاه است؛ همکاری‌هایی که در برخی موارد از فضاهای کوچک و امکانات محدود آغاز شده و به‌تدریج توسعه یافته‌اند.
وی افزود: در یک سال و نیم گذشته، برخی از این مجموعه‌های فعال در حوزه دارو با تجمیع ظرفیت‌ها، فعالیت خود را در فضاهای بزرگ‌تر و ساختمان‌های مستقل ادامه داده‌اند که نشان‌دهنده ظرفیت همکاری میان دانشگاه و صنعت در تبدیل ایده‌های پژوهشی به محصولات تجاری است.
کردی با تأکید بر اهمیت تولید داخلی داروهای زیستی تصریح کرد: این داروها معمولاً قیمت بسیار بالایی دارند و تولید آنها در داخل کشور، علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، امکان دسترسی بیماران به درمان را فراهم می‌کند. اهمیت این دستاورد تنها در کاهش هزینه‌ها نیست؛ بلکه تولید داخلی مانع محرومیت بسیاری از بیماران از دریافت داروهای ضروری به دلیل قیمت بالای نمونه‌های خارجی می‌شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: برآوردها نشان می‌دهد برخی محصولات تولید داخل حدود ۱۰ تا ۱۰۰ برابر ارزان‌تر از نمونه‌های خارجی هستند؛ با این حال، قیمت این داروها همچنان قابل توجه است و حمایت بیمه‌ها برای دسترسی عادلانه بیماران به آنها ضرورت دارد.
وی خاطرنشان کرد: در شرایطی که قیمت دارو به ارقام بسیار بالا می‌رسد، حتی نظام سلامت و شرکت‌های بیمه نیز ممکن است توان تأمین و پوشش هزینه‌های آن را نداشته باشند؛ ازاین‌رو، توسعه تولید داخلی می‌تواند نقش مهمی در پایداری نظام سلامت ایفا کند.
کردی همچنین با اشاره به بخشی از محصولات تولیدشده در این مجموعه گفت: داروهای مورد استفاده در درمان فشار خون و بیماری‌های کلیوی، دو نوع داروی بیهوشی، انواع پوشش‌های زخم و داروهای شیمی‌درمانی از جمله محصولات این حوزه هستند. برخی از پوشش‌های زخم تولید داخل نیز موفق به دریافت مجوز صادرات به اروپا شده‌اند.
براساس گزارش عصرپرس، هشتمین همایش و فن‌بازار سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران با محوریت «پژوهش مسئله‌محور و تولید ملی پایدار» و با هدف تقویت ارتباط میان پژوهشگران، شرکت‌های دانش‌بنیان، صنعت و مراکز درمانی برگزار می‌شود.
در نشست خبری این رویداد، دکتر رامین کردی، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه، دکتر رضا فریدی مجیدی، رئیس دانشکده فناوری‌های نوین پزشکی و دبیر اجرایی همایش، و دکتر محمدحسین یزدی، مدیر توسعه فناوری و ارتباط با صنعت دانشگاه، اهداف و برنامه‌های هشتمین همایش و فن‌بازار سلامت را تشریح کردند.
خبرنگار: محسن ولی زاده
لینک کوتاه خبر: