مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور در خدمت صنعت
امروزه پژوهش زمانی ارزشمند است که بتواند پاسخگوی نیازهای واقعی صنعت باشد؛ رویکردی که در مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور به عنوان بازوی پژوهشی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی دنبال می‌شود. این مؤسسه با تکیه بر دانش بومی و تحقیقات کاربردی، طی سال‌های اخیر دستاوردهای ارزشمندی را در حوزه شیلات و آبزی‌پروری به ثمر رسانده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، دستیابی به دانش فنی تولید واکسن‌های بومی بیماری‌های باکتریایی آبزیان است؛ فناوری راهبردی که می‌تواند علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، امنیت تولید، کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و افزایش بهره‌وری صنعت آبزی‌پروری کشور را به همراه داشته باشد.
به گزارش عصرپرس، روایت یک دستاورد ملی؛ از پژوهش تا تولید واکسن‌های بومی آبزیان- دکتر مینا آهنگرزاده عضو هیأت علمی پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های جنوب کشور و رئیس بخش بهداشت و بیماری‌های آبزیان، در گفت‌وگو با خبرنگار ما با تشریح ابعاد این دستاورد، از مسیر تبدیل یک ایده پژوهشی به فناوری قابل تجاری‌سازی سخن گفت.
پژوهشکده‌ای که تحقیقات را به صنعت پیوند زد
آهنگرزاده با اشاره به سابقه فعالیت پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های جنوب کشور اظهار کرد: این پژوهشکده از سال ۱۳۶۷ با هدف توسعه تحقیقات کاربردی در حوزه شیلات و آبزی‌پروری فعالیت خود را آغاز کرده و امروز به عنوان یکی از مراکز تخصصی مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، با بهره‌گیری از آزمایشگاه‌های مجهز دارای گواهینامه استاندارد (ISIRI-ISO/IEC 17025) گروه‌های پژوهشی تخصصی و اعضای هیأت علمی، نقش مهمی در حل مسائل صنعت ایفا می‌کند.
وی افزود: تاکنون بیش از ۳۰۰ طرح و پروژه تحقیقاتی، بیش از ۱۰۰ پایان‌نامه دانشگاهی و یک پروژه بین‌المللی در این پژوهشکده اجرا شده و برگزاری همایش‌های علمی ملی و بین‌المللی نیز بخشی از فعالیت‌های آن در مسیر توسعه دانش شیلات کشور بوده است.
رشد آبزی‌پروری؛ افزایش ضرورت کنترل بیماری‌ها
عضو هیأت علمی پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های جنوب کشور با اشاره به رشد تولید آبزیان در ایران گفت: صنعت آبزی‌پروری کشور طی سال‌های اخیر روند رو به رشدی داشته است. تولید ماهیان گرمابی از ۲۲۱ هزار تن در سال ۱۳۹۹ به حدود ۲۹۶ هزار تن در سال ۱۴۰۳ رسیده و توسعه پرورش ماهیان دریایی در قفس نیز به یکی از برنامه‌های مهم شیلات ایران تبدیل شده است.
وی ادامه داد: افزایش تولید، هرچند دستاورد ارزشمندی محسوب می‌شود، اما همزمان احتمال شیوع بیماری‌های عفونی را نیز افزایش می‌دهد. تراکم بالاتر مزارع، جابه‌جایی بچه‌ماهیان، استفاده مشترک از منابع آبی و توسعه مجتمع‌های پرورش، شرایط را برای انتقال عوامل بیماری‌زا فراهم می‌کند.
به گفته آهنگرزاده، در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان تنها به درمان بیماری پس از وقوع اتکا کرد، بلکه باید مدیریت پیشگیرانه را جایگزین درمان کرد.
بیماری‌های باکتریایی؛ تهدید جدی صنعت شیلات
وی با بیان اینکه بیماری‌های باکتریایی مهم‌ترین عامل خسارت در مزارع پرورش ماهی هستند، اظهار کرد: در ماهیان گرمابی، بیماری ناشی از آئروموناس هیدروفیلا می‌تواند موجب سپتی‌سمی، خونریزی، پوسیدگی باله و تلفات بیش از ۵۰ درصد شود. در ماهیان دریایی نیز بیماری‌های ناشی از باکتری‌های ویبریو در برخی موارد تا ۷۰ درصد تلفات ایجاد می‌کنند.
وی افزود: خسارت بیماری تنها به مرگ‌ومیر ماهیان محدود نیست، بلکه کاهش رشد، افزایش ضریب تبدیل غذایی، افزایش هزینه‌های درمان، افت کیفیت محصول، طولانی شدن دوره پرورش، محدودیت جابه‌جایی و کاهش سودآوری را نیز به دنبال دارد.
واکسن بومی؛ جایگزینی برای نمونه‌های وارداتی
آهنگرزاده با اشاره به آغاز پروژه تولید واکسن‌های بومی گفت: استفاده از واکسن‌های وارداتی به دلیل عدم تطابق سویه‌های بیماری‌زا با شرایط کشور، همواره با محدودیت‌هایی همراه بود و علاوه بر آن، خروج ارز را نیز به دنبال داشت.
وی افزود: بر همین اساس، پژوهشگران پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های جنوب کشور پس از سال‌ها تحقیق، سویه‌های غالب بیماری‌زا را در کشور شناسایی و با همکاری مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی و اداره‌کل دامپزشکی استان خوزستان، موفق به تولید واکسن‌های کشته بومی علیه بیماری‌های آئرومونیازیس و ویبریوزیس شدند.
از شناسایی سویه‌های بومی تا ثبت دانش فنی
رئیس بخش بهداشت و بیماری‌های آبزیان پژوهشکده تصریح کرد: واکسن‌های تولید شده با استفاده از سویه‌های بومی ثبت‌شده در بانک جهانی ژن (NCBI) تهیه و به دو روش تزریقی و غوطه‌وری در مزارع بخش خصوصی مورد ارزیابی قرار گرفتند.
به گفته وی، نتایج آزمایش‌های مزرعه‌ای و مطالعات تجربی نشان داد این واکسن‌ها علاوه بر کاهش محسوس تلفات، موجب افزایش رشد، بهبود بازماندگی و عملکرد بهتر نسبت به واکسن‌های تجاری وارداتی شده‌اند.
وی افزود: دانش فنی تولید این واکسن‌ها به تأیید سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی رسیده و اکنون مراحل دریافت مجوز تولید از سازمان دامپزشکی کشور در حال انجام است.
کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و افزایش بهره‌وری مزارع
آهنگرزاده یکی از مهم‌ترین مزایای این فناوری را کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک عنوان کرد و گفت: استفاده بی‌رویه از آنتی‌بیوتیک علاوه بر ایجاد مقاومت میکروبی، آثار زیست‌محیطی و بهداشتی فراوانی دارد، در حالی که واکسیناسیون، راهکاری علمی، پایدار و اقتصادی برای پیشگیری از بیماری‌ها محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: استفاده از واکسن‌های بومی موجب کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بازماندگی، افزایش کیفیت محصول، کاهش تلفات و در نهایت افزایش سودآوری تولیدکنندگان خواهد شد.
تجاری‌سازی فناوری؛ گام بعدی پژوهشگران شیلات
این عضو هیأت علمی تأکید کرد: با تولید صنعتی این واکسن‌ها، کشور از واردات بخش مهمی از واکسن‌های آبزیان بی‌نیاز خواهد شد و فرصت مناسبی برای ایجاد اشتغال، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و حتی صادرات فناوری ایرانی به کشورهای منطقه فراهم می‌شود.
پژوهش در خدمت تولید
آهنگرزاده در پایان با تأکید بر اینکه آینده صنعت شیلات در گرو توسعه فناوری‌های بومی است، اظهار داشت: امروز رسالت مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور تنها تولید مقاله و انجام پژوهش نیست، بلکه تبدیل دانش به فناوری، رفع مشکلات تولیدکنندگان و افزایش بهره‌وری صنعت شیلات کشور است. دستاورد تولید واکسن‌های بومی آبزیان نمونه‌ای روشن از پژوهشی است که مستقیماً در خدمت تولید، امنیت غذایی، اقتصاد دانش‌بنیان و توسعه پایدار کشور قرار گرفته است.
خبرنگار عصرپرس: وجیهه مرادی
لینک کوتاه خبر: