آخوندزاده: پژوهش زمانی اثرگذار است که از مرز دانشگاه عبور کند

به گزارش خبرنگار عصرپرس، دکتر شاهین آخوندزاده در افتتاحیه سی‌وهشتمین همایش بین‌المللی بیماری‌های کودکان و بیست‌وچهارمین همایش پرستاری کودکان، با اشاره به اهمیت «ترجمان دانش» اظهار کرد: در نظام دانشگاهی، دانشجویان و پژوهشگران در مسیر تولید علم و تبدیل یافته‌های پژوهشی به مقاله آموزش می‌بینند، اما بخش مهم دیگری از این فرآیند، انتقال یافته‌های علمی به زبان قابل فهم برای جامعه است.

وی افزود: اگر یک پژوهش تنها به انتشار مقاله محدود شود، بخش مهمی از ظرفیت آن برای اثرگذاری اجتماعی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد؛ بنابراین دانشگاهیان باید بتوانند نتایج پژوهش‌ها را به زبان ساده به جامعه و حتی سیاستگذاران منتقل کنند.

آخوندزاده با بیان اینکه ترجمان دانش می‌تواند به افزایش تأثیر اجتماعی پژوهش‌ها کمک کند، گفت: این فرآیند می‌تواند زمینه‌ساز سیاستگذاری مبتنی بر شواهد و بهبود خدمات سلامت باشد و در نهایت باید به ارتقای سلامت، افزایش امید به زندگی و بهبود کیفیت زندگی مردم منجر شود.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، کاهش فاصله میان دانشگاه و جامعه را یکی از اهداف مهم ترجمان دانش عنوان کرد و ادامه داد: دانشگاه‌ها باید بتوانند دانش تولیدشده را در اختیار جامعه قرار دهند و از ظرفیت‌های مختلف برای انتقال این دانش استفاده کنند.

وی در ادامه با اشاره به مفهوم دانشگاه نسل چهار اظهار کرد: دانشگاه نسل دوم بیشتر بر آموزش و دانشگاه نسل سوم بر ارتباط با صنعت و حل مسائل صنعت متمرکز است، اما دانشگاه نسل چهار باید ارتباط مؤثری با جامعه داشته باشد و برای حل مشکلات آن تلاش کند.

آخوندزاده تأکید کرد: دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی به دلیل ماهیت فعالیت خود باید دانشگاه‌های نسل چهار باشند؛ یعنی علاوه بر تولید علم، با جامعه ارتباط داشته باشند و از ظرفیت علمی خود برای حل مسائل و نیازهای واقعی مردم استفاده کنند.

وی همچنین به ابزارهای مختلف ترجمان دانش اشاره کرد و گفت: راهنماهای بالینی، وبینارها، پادکست‌ها، پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌های الکترونیکی، خبرنامه‌ها و اطلاع‌رسانی رسانه‌ای، محتوای آموزشی برای بیماران و خانواده‌ها و همچنین خلاصه‌های علمی برای پزشکان، از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند در انتقال دانش تولیدشده از دانشگاه به جامعه و نظام سلامت مورد استفاده قرار گیرند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به تغییر رویکرد در ارزیابی فعالیت‌های علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی افزود: طی سال‌های اخیر، شاخص‌ها و ابزارهای ترجمان دانش نیز در ارزیابی دانشگاه‌های علوم پزشکی مورد توجه قرار گرفته‌اند و شاخص‌هایی مانند «اثرگذاری اجتماعی»، «خلاصه سیاستی» و «اطلاع‌رسانی رسانه‌ای» در کنار شاخص‌های سنتی پژوهش اهمیت پیدا کرده‌اند.

وی از طراحی داشبوردی برای رصد وضعیت ترجمان دانش خبر داد و گفت: در معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، اقدامی برای طراحی سامانه رصد وضعیت ترجمان دانش، طرح‌های تحقیقاتی و مقالات دانشگاه‌های علوم پزشکی انجام شده است که در آن شاخص‌های مختلف اثرگذاری پژوهش‌ها رصد و به‌صورت داشبورد ارائه می‌شود.

آخوندزاده ادامه داد: قرار است این سامانه به سامانه موجود اضافه شود تا میزان تأثیر و «Impact» مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده نیز قابل مشاهده و ارزیابی باشد.

وی برای تشریح تفاوت میان تولید مقاله و اثرگذاری واقعی پژوهش، به نمونه‌ای از یک دانشمند حوزه علوم پایه اشاره کرد و گفت: ممکن است یک پژوهشگر مقالات متعدد و استنادهای علمی فراوانی داشته باشد، اما باید بررسی کرد که این پژوهش‌ها تا چه اندازه توانسته‌اند از مرز دانشگاه عبور کرده و وارد جامعه، آموزش، رسانه و سیاستگذاری شوند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت افزود: در نمونه‌ای که ارائه شد، آثار پژوهش‌های این دانشمند در ۲۱۹۶ کتاب مورد استناد قرار گرفته، ۳۳۱ محتوای آموزشی در یوتیوب بر اساس مطالعات وی تولید شده و ۸۳ گزارش رسانه‌ای نیز درباره آثار و یافته‌های او وجود داشته است.

وی ادامه داد: همچنین از مطالعات این پژوهشگر سه راهنمای بالینی تهیه شده و در دو موضوع سیاستی نیز از نتایج مطالعات وی استفاده شده است. افزون بر این، ۱۵۲ پست در شبکه‌های اجتماعی به آثار و پژوهش‌های این دانشمند اختصاص داشته است.

آخوندزاده تأکید کرد: این نمونه نشان می‌دهد که اثرگذاری پژوهش فقط با تعداد مقالات یا میزان استنادهای علمی سنجیده نمی‌شود، بلکه باید دید دانش تولیدشده تا چه اندازه به آموزش، رسانه، سیاستگذاری و جامعه راه پیدا کرده است.

وی در پایان گفت: هدف نهایی از توسعه ترجمان دانش، تبدیل دستاوردهای علمی به دانشی قابل استفاده برای جامعه است؛ فرآیندی که می‌تواند فاصله میان دانشگاه و جامعه را کاهش داده و زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت پژوهش در نظام سلامت را فراهم کند.

خبرنگار: محسن ولی‌زاده