پديده حاشيه‌نشينی از نگاه کارشناسان؛
از حاشيه‌نشينی تا آسيب‌های اجتماعی
در اين مناطق نه‌تنها بافت و شکل مسکونی با ديگر نقاط کشور فرق می‌کند، بلکه نوع معيشت، رفتار و خرده‌فرهنگ ساکنان آن تفاوت اساسي با شهرها و روستاها دارد.
سرویس
اجتماعی عصرپرس:
محمد امينی پژوهشگر علوم اجتماعي بابیان این مطلب که حاشيه‌نشيني رامی توان شکلي از
زندگي و سکونت خانوارها در اطراف شهرها به‌خصوص شهرهاي بزرگ دانست گفت:در اين مناطق
نه‌تنها بافت و شکل مسکوني با ديگر نقاط کشور فرق مي‌کند، بلکه نوع معيشت، رفتار و
خرده‌فرهنگ ساکنان آن تفاوت اساسي با شهرها و روستاها دارد.
به گزارش پايگاه خبري پليس، اين پژوهشگر علوم اجتماعي تصريح
کرد: قدمت حاشيه‌نشيني به تشکيل اولين شهرها در تاريخ برمي‌گردد، ولي انقلاب صنعتي
و رشد سريع شهرهاي قديمي و پيدا شدن شهرهاي جديد و مهاجرت افراد بدون تخصص و بي‌سواد
يا کم‌سواد به شهرها براي يافتن شغل، درآمد و مسکن اتفاق افتاد و تعدادي از آن‌ها نيز که نتوانستند شغل مناسبي پيدا
کنند و سکونت در شهر براي‌شان ممکن نبود، به حواشي شهرها رانده شدند.
وي ادامه داد:
لازم است اشاره شود که وضع حاشيه‌نشيني در کشورهاي صنعتي طي حدود دو تا سه قرن اتفاق
افتاد و در کشورهاي جهان سوم که سرعت شهرنشيني و مهاجرت شديد بود، درمدتي بين دو تا
سه دهه به وقوع پيوست.
حاشيه‌نشيني
و آسيب‌هاي اجتماعي
اميني درخصوص رابطه
حاشيه‌نشيني و آسيب‌هاي اجتماعي، گفت: امروزه مشخص شده که آسيب‌ها و مشکلات اجتماعي
بيشتر از آنچه در گذشته تصور مي‌شد، با مسائل اجتماعي ارتباط دارد.
وي افزود: بايد
بپذيريم که ناهنجاري‌هاي اجتماعي معمول، ناشي از عواملي چون فقر، بيکاري، نابرابري
اجتماعي، عدم امکانات ورزشي و سرگرمي براي اوقات فراغت، مهاجرت و تحرک جغرافيايي جمعيت،
احساس ناکامي و تربيت نامناسب و... است.
اين پژوهشگر علوم
اجتماعي عنوان کرد: تقريبا در اغلب مناطق حاشيه‌نشين همه يا بخشي از عوامل فوق به چشم
مي‌خورد و مي‌توان آن را ريشه بسياري از آسيب‌هاي اجتماعي دانست.
وي گفت: حاشيه‌نشيني
به‌عنوان مقوله‌اي چندوجهي بر بستري از تعاملات حاصل از تأثير و تأثرات از مؤلفه‌هاي
متعدد ظاهر مي‌شود، حاشيه‌نشيني را مي‌توان يک نوع محروميت خواند، آنچه محروميت‌ها
را به‌وجود مي‌آورد و موجب رشد روزافزون آن مي‌شود، فراموش کردن اقشار ضعيف و در برنامه‌ها،
برنامه‌ريزي‌ها و ضعف مديريت در تشخيص درست، به‌هنگام و ارائه راه‌حل مناسب و سودبخش
براي آحاد جامعه است.
اين پژوهشگر علوم
اجتماعي ادامه داد: اين پديده مسئله‌اي اجتماعي است و براي درک آن بايد ديدگاهي جامع‌نگر
داشت. حاشيه‌نشيني يک معضل کلانشهري است که نشان‌دهنده ضعف در ساختار اجتماعي و فضاهاي
زندگي غيررسمي و نامتعارف شهري، بازتاب فضاي بيمارگونه اقتصاد، مديریت شهري ضعيف، ناکارآمدي
برنامه‌ريزي فضايي – منطقه‌اي و بي‌عدالتي اجتماعي – اقتصادي است.
حاشيه‌نشيني
مشکل مديران شهري
رضاعلي محسني جامعه‌شناس
نيز در اين خصوص معتقد است: حاشيه‌نشيني در واقع حاصل و برون داد مشکلات اجتماعي و
ساختاري است که عمدتا بر اثر جريان سريع مهاجرت از شهرها به روستاها اتفاق مي‌افتد،
اين پديده اجتماعي، در کشورهاي درحال توسعه پررنگ‌تر است و در فرايند مديريت شهري تأثيرات
منفي بيشتري دارد.
وي گفت: روش‌هاي
مواجه شدن با زاغه‌نشينان و حل مشکلات خود آن‌ها و حل مشکلاتي که نتيجه وجود زاغه‌نشيني
است، از مشکلات تمامي مديران شهري در سراسر جهان است. درحقيقت در هيچ‌جاي جهان کلانشهري
وجود ندارد که در کنار آن سکونتگاه‌هاي غيررسمي و زاغه‌نشيني وجود نداشته باشد.
اين جامعه شناس
ادامه داد: حاشيه‌نشين‌ها از مشارکت اجتماعي و تعلق شهروندي پاييني برخوردارند و از
خدمات ارائه‌شده در اين محلات راضي نيستند. باتوجه به گسترش فقر و بيکاري، حاشيه‌نشينان
بيشتر درمعرض آسيب‌هاي اجتماعي‌اند. مناطق و محله‌ها حاشيه‌نشيني باوجود اينکه هر يک
ويژگي‌هاي منحصربه‌فردي دارند، در برخي خصوصيات ازجمله فقر، رفتارهاي پرخطر و آسيب‌هاي
اجتماعي گسترده، وضعيت مشابهي دارند، همچنين در بررسي وضعيت آسيب‌هاي اجتماعي حاشيه‌نشينان
مشاهده شده است که مناطق مورد مطالعه داراي سهم يکساني از تخصيص جرايم نبوده‌اند؛ به
اين معني که مناطق و محله‌هايي هستند که بيشتر يا بسيار بيشتر از سهم خود مرتکب جرم
مي‌شوند و خود تبديل به کانون‌هايي از فساد، تبهکاري و انحرافات اجتماعي شده‌اند.
راهبردهاي پيشگيري
اما طهمورث شيري
حاشيه‌نشيني در ايران را با تعريف علمي آن در غرب متفاوت مي‌داند و مي‌گويد: «حاشيه‌نشيني
در تاريخ ايران بيشتر با نام کولي‌ها و دوره گردهايي که در اطراف شهرها زندگي مي‌کردند
عجين شده که صد البته اين موضوع با تعريف علمي حاشيه‌نشيني و زاغه نشيني به ويژه در
غرب متفاوت است.»
اين استاد دانشگاه،
سابقه حاشيه‌نشيني بر پايه تعريف علمي آن در ايران را بيش از يکصد سال ندانسته و انقلاب
مشروطه و تحولات به وجود آمده که موجب اهميت يافتن کلان شهرها و مهاجرت مردم به شهرهاي
بزرگتر شده را نقطه آغاز حاشيه‌نشيني در ايران تلقي مي‌کند.
عضو انجمن جامعه
شناسي ايران همچنين صنعتي شدن در کشورهاي پيشرفته را ذات آن جوامع دانسته و حاشيه‌نشيني
در ايران را پديده وارداتي مانند فرهنگ آپارتمان نشيني در ايران به شمار مي آورد.
شیری معتقد است
تفکيک اجتماعي و فاصله طبقاتي در جامعه ايران در قديم خيلي وجود نداشت، اما امروزه
اين شکاف بيشتر ديده مي شود.
وي حاشيه‌نشينان
شهرها را انسان‌هاي شريف و زحمتکشي مي‌داند که به‌دليل نبود نظارت کافي در مناطق سکوني‌شان
شاهد بسياري از جرايم سازمان نيافته در سکونتگاه‌هاي غيررسمي خود هستند.
طهمورث شيري معتقد
است که حاشيه‌نشيني مانند ديگر مشکلات اجتماعي ازجمله طلاق و جنگ از بين نمي‌رود، ولي
تعديل و کمرنگ مي‌شود.
وي دو راهکار براي کمرنگ کردن مشکل حاشيه‌نشيني ارائه مي‌دهد؛
يک راهکار تقويت فرهنگ رسمي و ديگري فرهنگ غيررسمي است. راهکارهاي رسمي همان راهکارهاي
نظارتي، قهري و قانوني است و راهکار ديگر ايجاد مراکز فرهنگي و تفريحي در مناطق حاشيه‌نشيني
شهر براي کاهش فاصله طبقاتي است.
وي همچنين برندسازي
منطقه‌ها و محله‌ها و حس افتخار به محله زندگي خود را يکي از راهکارهاي فرهنگي مفيد
در اين زمينه مي‌داند و استفاده از مدل ايراني را راهکار حل مشکل حاشيه‌نشيني يا همان
ايرانيزه کردن تجربيات کشورهاي غربي تلقي مي‌کند، پس هم به‌صورت ايجابي و هم سلبي حاشيه‌نشيني
به خودي خود حاوي يکسري مسائل اجتماعي و فرهنگي است. طبيعتا اين حاشيه مانند ديواري
دور شهر کشيده شده و اگر شهر نيز بخواهد پاک و تميز شود، اين ديوار مانع بزرگ اين قضيه
مي‌شود.
پایان پیام/
لینک کوتاه خبر: