تاکید دکتر علویان بر ضرورت تقویت رویکرد پیشگیرانه در نظام سلامت

به گزارش خبرنگار عصرپرس، دکتر سید مویدعلویان، رئیس انجمن مطالعات بیماری‌های کبد ایران امروز سه‌شنبه 17 شهریور درنشست خبری با اشاره به پیچیدگی ارتباط میان تغذیه و سلامت اظهار کرد: وقتی درباره تغذیه صحبت می‌کنیم، نباید مسئله را فقط به میزان مصرف مواد غذایی محدود کنیم؛ بلکه نحوه تهیه، نگهداری، ذخیره‌سازی و پخت مواد غذایی نیز اهمیت زیادی دارد و می‌تواند بر سلامت، اختلالات متابولیک و حتی بروز بیماری‌هایی از جمله سرطان تأثیرگذار باشد.

وی با تأکید بر اهمیت کیفیت مواد غذایی افزود: باید مشخص باشد مواد غذایی در چه شرایطی تهیه و نگهداری می‌شوند، از چه روغنی برای پخت آنها استفاده می‌شود و چه موادی در فرآیند تولید و آماده‌سازی به آنها افزوده می‌شود.

علویان با اشاره به تجربه خود در بررسی برخی نان‌های صنعتی و پروتئینی گفت: برای ارزیابی کیفیت برخی از این محصولات، از چند فروشگاه و در روزهای مختلف نمونه‌هایی خریداری کردم و مشخص شد کیفیت بعضی محصولات با آنچه انتظار می‌رود، تفاوت دارد.

وی ادامه داد: در محصولات غذایی صنعتی، فرآیند تولید، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و مدت زمان نگهداری اهمیت زیادی دارد و اگر ماده‌ای مانند پروتئین به یک محصول اضافه شود اما همان فرآیندهای تولید و نگهداری سایر محصولات صنعتی درباره آن اعمال شود، باید درباره پیامدهای این فرآیندها برای سلامت مصرف‌کننده نیز سؤال کرد.

این متخصص با تفکیک میان تغذیه ناسالم و تغذیه خطرناک گفت: تغذیه ناسالم می‌تواند به مصرف بیش از حد قند، شکر، نمک، چربی و سایر ترکیبات نامناسب مربوط باشد، اما تغذیه خطرناک مفهوم متفاوتی دارد.

علویان افزود: در تغذیه خطرناک، مسئله فقط میزان مصرف قند، نمک یا چربی نیست؛ بلکه ممکن است خود ماده غذایی حاوی ترکیبات نامطلوب یا توکسین‌ها باشد و از این طریق سلامت فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

وی تأکید کرد: در سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت و تغذیه، علاوه بر میزان مصرف، باید به کیفیت مواد اولیه، فرآیند تولید، شرایط نگهداری، حمل‌ونقل و شیوه پخت مواد غذایی نیز توجه جدی شود.

کم‌تحرکی و اختلال خواب؛ دو عامل مؤثر بر سلامت

علویان در ادامه با اشاره به ارتباط میان فعالیت بدنی، تغذیه و خواب اظهار کرد: میزان فعالیت و ورزش افراد می‌تواند بر کیفیت خواب و در نهایت بر سلامت آنها تأثیر بگذارد.

وی افزود: افزایش فعالیت بدنی می‌تواند به بهبود شرایط خواب کمک کند، در حالی که کاهش فعالیت و کم‌تحرکی ممکن است با اختلال در خواب همراه باشد.

این متخصص با اشاره به اهمیت موضوع در میان افرادی که ساعات کاری نامنظم یا شیفتی دارند، گفت: بی‌نظمی در خواب می‌تواند احتمال بروز مشکلات و بیماری‌های مختلف را افزایش دهد.

علویان تأکید کرد: میزان فعالیت بدنی، الگوی مصرف، کیفیت خواب و نظم ساعات خواب، مجموعه‌ای از عوامل مرتبط با سلامت هستند که باید در برنامه‌های پیشگیری و ارتقای سلامت مورد توجه قرار گیرند.

تند غذا خوردن و تأخیر در رسیدن پیام سیری به مغز

وی همچنین با اشاره به سازوکارهای هورمونی و عصبی تنظیم اشتها گفت: پس از ورود غذا به دستگاه گوارش، مجموعه‌ای از فرآیندهای هورمونی و عصبی فعال می‌شوند تا پیام سیری را به مغز منتقل کنند، اما این فرآیند بلافاصله اتفاق نمی‌افتد و به زمان نیاز دارد.

علویان افزود: اگر این سازوکار دچار اختلال شود، ممکن است فرد با وجود مصرف مقدار زیادی غذا همچنان احساس سیری نکند و به خوردن ادامه دهد.

وی با تأکید بر اهمیت سرعت غذا خوردن خاطرنشان کرد: فردی که با عجله غذا می‌خورد، ممکن است در مدت زمانی غذا را مصرف کند که هنوز پیام سیری به مغز نرسیده است؛ بنابراین به خوردن ادامه می‌دهد، در حالی که آهسته غذا خوردن فرصت بیشتری برای فعال شدن مکانیسم سیری فراهم می‌کند.

علویان توصیه کرد افراد با آرامش و بدون عجله غذا بخورند و زمان کافی برای صرف وعده‌های غذایی اختصاص دهند تا تنظیم میزان دریافت غذا و احساس سیری بهتر انجام شود.

ضرورت آغاز پیشگیری از بیماری‌های متابولیک از سنین پایین

این متخصص با تأکید بر ضرورت سرمایه‌گذاری برای پیشگیری از بیماری‌های متابولیک اظهار کرد: اگر برای پیشگیری و کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت، بیماری‌های قلبی و کبد چرب از سنین پایین سرمایه‌گذاری نکنیم، در سال‌های آینده با مشکلات عمیق‌تر و گسترده‌تری مواجه خواهیم شد.

رئیس انجمن مطالعات بیماری‌های کبد ایران با اشاره به مطالعه‌ای درباره کبد چرب کودکان گفت: در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ مطالعه‌ای روی حدود هزار کودک در سنین دبستان و راهنمایی انجام شد و نتایج نشان داد ۷.۲ درصد کودکان کبد چرب داشتند.

وی افزود: این مطالعه نشان داد مشکلات متابولیک از سنین پایین آغاز می‌شوند. کودکی که در سن ۱۰ یا ۱۲ سالگی کبد چرب دارد، در بزرگسالی بیشتر در معرض فشار خون، بیماری قلبی و دیابت قرار خواهد داشت.

علویان تصریح کرد: امروز با افزایش فست‌فودها، تغییر تغذیه و افزایش چاقی، اهمیت این موضوع بیشتر شده است و اگر بخواهیم علمی و درست با آن برخورد کنیم، باید برای پیشگیری و کنترل این بیماری‌ها سرمایه‌گذاری کنیم؛ این سرمایه‌گذاری فقط مالی نیست و شامل سرمایه‌گذاری فکری، برنامه‌ای و زمانی نیز می‌شود.

علویان گفت: کبد چرب، بیماری‌های متابولیک، دیابت، بیماری‌های قلبی، سرطان کبد و سیروز در حال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز به اندازه‌ای نیست که بتوان با این روند به شکل مؤثر مقابله کرد.

وی افزود: در کنار اقدامات پیشگیرانه، صنعت دارویی نیز در حال توسعه درمان‌های جدید از جمله داروهای ضد فیبروز است و این ظرفیت می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما مسئله اصلی همچنان پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است.

علویان تأکید کرد: مسئله کبد چرب یک موضوع کوتاه‌مدت نیست و نمی‌توان آن را صرفاً با یک دارو حل کرد؛ این مسئله نیازمند مداخله بلندمدت برای تغییر سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است.

علویان درباره وضعیت هپاتیت B در کشور اظهار کرد: وضعیت ایران در زمینه هپاتیت B به دلیل سال‌ها فعالیت وزارت بهداشت در حوزه‌های مختلف، از واکسیناسیون گرفته تا غربالگری، مناسب است.

وی افزود: برنامه واکسیناسیون ابتدا برای کارکنان حوزه بهداشت و درمان اجرا شد و سپس گروه‌هایی مانند نوزادان، مادران، نیروهای نظامی، کارگران شهرداری و آتش‌نشانان را دربرگرفت.

رئیس انجمن مطالعات بیماری‌های کبد ایران ادامه داد: در مقطعی واکسیناسیون نوجوانان ۱۷ ساله نیز در کشور انجام شد و حدود ۶.۵ میلیون نفر در این برنامه واکسینه شدند. مطالعه‌ای که ۱۰ سال بعد انجام شد، کاهش شیوع هپاتیت B را در میان این گروه نشان داد و اثربخشی این برنامه را تأیید کرد.

وی گفت: اگر این برنامه ادامه پیدا می‌کرد، امروز می‌توانستیم دامنه سنی افراد واکسینه‌شده را به شکل قابل توجهی افزایش دهیم و کاهش بیشتری در شیوع هپاتیت B ایجاد کنیم.

علویان با اشاره به وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان اظهار کرد: در گذشته شیوع هپاتیت B در این استان حدود ۵ تا ۷ درصد بود، اما اکنون به حدود ۲.۵ درصد کاهش یافته است.

وی افزود: در آن سوی مرز همچنان شیوع بالاتری گزارش می‌شود و این تفاوت نشان می‌دهد برنامه‌های پیشگیری و آگاهی‌رسانی می‌توانند در کنترل بیماری مؤثر باشند.

علویان همچنین به تجربه برنامه‌های کاهش آسیب در کشور اشاره کرد و گفت: در گذشته اجرای برخی برنامه‌ها مانند توزیع سرنگ یا ارائه کاندوم با مقاومت‌هایی مواجه بود، اما با تصویب این رویکردها در سیاست‌های کلان سلامت، زمینه اجرای آنها فراهم شد.

علویان در پایان تأکید کرد: وضعیت بیماری‌ها ثابت نیست و شرایط اجتماعی و عوامل خطر در طول زمان تغییر می‌کنند؛ بنابراین برنامه‌های سلامت نیز باید متناسب با شرایط روزآمد شوند.

وی افزود: برای مثال در گذشته یکی از عوامل اصلی انتقال HIV در کشور، اعتیاد تزریقی بود، اما امروز الگوهای انتقال تغییر کرده است. بنابراین سیاست‌های سلامت نیز باید متناسب با تغییر شرایط، شواهد جدید و عوامل خطر روز، بازنگری و به‌روزرسانی شوند.

خبرنگار: معصومه مرادی